Weblog van Maurice

De engelse Amy Winehouse heeft onlangs 5 Grammy’s gewonnen. Ik kende Amy alleen van de verhalen in de pers, over haar dronkenschap en afgezegde optredens, en een fragmentje muziek dat dan in het nieuws te horen is. Ik raakte toch wat nieuwsgierig nu, en heb de clip van ‘Rehab’, haar bekendste single, op YouTube opgezocht. Dat was toch wel bijzonder, ik was veel meer onder de indruk dan ik had verwacht. Daarom haar laatste CD (Back To Black) maar opgespoord, en beluisterd; en opnieuw beluisterd. Haar muziek is sterk op de zestiger jaren gebaseerd, Motown, soul, compleet met de bijbehorende arrangementen. Ze klinkt als Billie Holliday, Aretha Franklin en andere zwarte zangeressen, hoewel ze zelf blank is, van joodse afkomst. Haar vaste begeleiders zijn bijna allemaal zwart, wat mogelijk ook nog bijdraagt aan deze speciale sound. Opvallend is het gebruik van de bariton sax, die een mooi, donker, warm geluid geeft dat mooi aansluit bij Amy’s eigen donkere stemgeluid. Ik ben zelf van 1957, en heb de zestiger jaren muziek ‘een beetje’ meegekregen, vooral later toen ik meer in muziek geinteresseerd raakte. Maar voor de ‘baby boomers’ moet haar muziek buitengewoon herkenbaar zijn.

Wat mij nu zo opvalt zijn de vele prijzen en lof die haar ten deel vallen. Toegegeven, haar muziek is verslavend, ze kan geweldig zingen (ik denk dat ze een absoluut natuurtalent is); maar dit is toch muziek van 40 jaar terug, uit de begintijd van de popmuziek. Je kan het niet vernieuwend noemen. Het steekt wel schril af met de gepolijste, overgeproduceerde non-muziek die vandaag voor popmuziek doorgaat, mogelijk ligt daar het ‘appeal’. Of de jury’s van de grote pop-prijzen wordt toch stiekem bemand met baby-boomers, je weet het niet…

Ik ben in ieder geval buitengewoon onder de indruk van met name de volgende nummers:

Rehab Haar bekendste hit. Ze weigert naar de ‘Rehab’ te gaan om van haar verslavingen af te komen, ze heeft niet 10 weken de tijd, en haar vader vindt het niet nodig. Nou, in de praktijk bleek dat een beetje verslavingshulp wel van pas zou komen, en die heeft ze uiteindelijk ook wel gezocht geloof ik. Dit is een geweldig nummer, met mooie tussenstukjes die volledig in de oude soul-stijl zijn geschreven.

You Know I’m No Good Het mooiste nummer. Heel triest, zoals meer van haar muziek. Ze beschrijft hoe ze van ‘my fella, my guy’ houdt, maar het niet kan laten om toch met haar ex het bed in te duiken. Ze beschrijft dat allemaal tamelijk plastisch. Helemaal bevredigend is het niet, en ‘in the final throes’ denkt ze toch aan haar huidige vriendje. Die weet ook wel dat er wat speelt, en confronteert haar ermee. Zij zingt dan (onder opgewekte begeleiding): ‘I told you I was trouble, you know that I’m no good.’ Het laatste couplet is opvallend, ze is ontspannen samen met haar vriendje, zij zit in bad, hij ‘on the seat’, dan ontdekt hij plotseling ‘lickle carpet burn’, een brandwondje van het tapijt waaruit hij blijkbaar kan opmaken dat ze vreemd is gegaan (hoe dat werkt heb ik nog niet uit kunnen vinden), en is de sfeer weer verpest. Maar ja: ‘You know that I’m no good.’ Mooi is de muziek omslag, relaxt bij de beschrijving van de scene in de badkamer, en dan somber bij de het ontdekken van het overspel. Je voelt met haar mee in haar zwakheid (’I cheated myself, like I knew I would’), uitzichtloosheid; muziek en tekst sluiten naadloos op elkaar aan, geweldig.

Me and Mr. Jones Dit doet meteen denken aan ‘Me and Mrs. Jones’ (’We got a thing going on’) van Billy Paul, en de tekst heeft er ook wel wat van weg, hoewel het in Amy’s geval blijkbaar over een echte Mr. Jones gaat. Dit nummer en ‘Back to Black’ doen allebei enorm denken aan bestaande liedjes uit de zestiger jaren, maar ik heb nog niet echt de vinger kunnen leggen op welke precies…

Back to Black Weer zo’n triest geval. Haar vriendje gaat terug naar zijn ex, en voor haar blijft slecht duisternis: ‘You go back to her and I go back to… black’.

Heel bijzonder, deze Amy Winehouse. Hopelijk zakt ze niet volledig door het ijs (zoals bijvoorbeeld Britney Spears), en kan ze nog meer van deze muziek maken en zingen. Ze heeft de ellende nodig als inspiratie, maar een beetje met mate Amy…

Gezien in de Stadsschouwburg: De opera Manon van Jules Massenet. Dit is een opera met een uitgebreid verhaal. De hoofdpersoon Manon, 15 jaar jong, wordt geschaakt op weg naar het klooster, en gaat in zonde leven in Parijs. Haar minnaar Des Grieux wordt door zijn vader tot de orde geroepen, Manon kiest een ander, en brengt haar leven feestend door. Op een van de feesten hoort ze dat Des Grieux priester is geworden, en zoekt hem op in zijn parochie, en weet hem weer voor zich te winnen. Om haar extravagante levensstijl te kunnen bekostigen gaat Des Grieux gokken, en als hij wint worden hij en Manon beschuldigd van valsspelen. Des Grieux wordt door zijn vader vrijgekocht, maar Manon wordt op transport gesteld naar de koloniën. Onderweg weet Des Grieux haar nog te vinden, maar ze is inmiddels verzwakt en sterft in zijn armen.

Een lang verhaal voor een opera, en het is dan ook een vrij lange opera. De muziek viel tegen helaas, pas na de pauze, toen de actie dramatischer werd werd de muziek beter. De aankleding was modern, met als enig opvallend punt de stof die gebruikt was om de jurken (van de vrouwen van het koor) en de lange jassen (van de mannen van het koor) te maken: Deze stof was bedrukt met een gestileerd bos met een oranje bodem, zwarte bomen en een witte hemel; erg mooi. Er werd redelijk gezongen, het orkest speelde naar behoren, maar echt meeslepend was het niet, hoewel Massenet zelf erg enthousiast was over deze opera.

Gehoord: de laatste CD van Ilse de Lange, ‘The Great Escape’. Ze heeft op deze CD haar zware country accent overboord gezet, en ook de muziek is iets meer mainstream geworden. De muziek is overigens niet erg origineel, eigenlijk zijn alle 13 nummers ongeveer hetzelfde. Ik beoordeel ze ook allemaal hetzelfde, ze krijgen van mij 3 sterren in iTunes, er zitten geen hoogte- of dieptepunten tussen. De meeste teksten zijn ook van gelijke strekking, beantwoorde of onbeantwoorde liefde. Je hoort wat invloeden van de 70-er jaren, vooral in ‘And I Always Will’ (eventjes Pink Floyd te horen: ‘The Great Gig in the Sky’), en ‘When’ (Beatles: ‘Let It Be’). Ik weet wel, het is maar even, maar als je zo’n opvallende overgang als in ‘Let It Be’ gebruikt, en ook nog op de piano, valt dat erg op…

Al met al redelijk aangename luistermuziek, maar niets bijzonders.

Gezien in de Beurs van Berlage: Reproducties van alle (bekende) schilderijen van Rembrandt. Naar aanleiding van het 400ste geboortejaar van Rembrandt worden vele tentoonstellingen en thema activiteiten georganiseerd, en deze is er een van. De organisatoren hebben geprobeerd om van alle schilderijen van Rembrandt reproducties te krijgen, en die zijn vervolgens uitgeprint. Van slechts één schilderij was het niet gelukt om een goede foto te verkrijgen, en ook de Nachtwacht was niet gereproduceerd (dat was wel een teleurstelling). Alle andere schilderijen waren aanwezig op ware grootte, en chronologisch gerangschikt. Vanaf de eerste werken gemaakt toen hij 17 jaar oud was, tot het laatste onvoltooide werk toen hij een kleine 50 jaar later stierf.

De reproducties zagen er zeer goed uit, ze waren alleen erg karig belicht waardoor sommige details niet goed te zien waren. Verder zou het handig geweest zijn als er een deskundige bij geweest was, want als leek ontgaan je veel bijzonderheden. Maar met een deskundige heb je meerdere dagen nodig om alle schilderijen goed te kunnen ‘bekijken’ vrees ik. De indeling was ook niet helemaal handig gedaan, je moest steeds het centrale gangpad oversteken (zig-zaggen), anders miste je de helft van schilderijen.

Wat ik ook miste was een goede catalogus van deze tentoonstelling, als je dan al die moeite hebt gedaan om alle schilderijen te verzamelen lijkt het mij logisch om al die reproducties samen te brengen in een mooi boekwerk met ‘het complete werk van Rembrandt’, daar zou ik zeker belangstelling voor hebben gehad! Misschien was dat te ingewikkeld met al die copyright-houders…

Opvallend aan de schilderijen van Rembrandt voor mij als leek is:

• In eerste instantie natuurlijk het licht. Rembrandt kiest altijd een bijzondere belichting, en weet die zeer goed te gebruiken om de voorstelling extra cachet te geven.
• Rembrandt heeft vooral portretten geschilderd. Voor een groot deel natuurlijk voor zijn inkomen, maar ook omdat daar zijn voorkeur ligt volgens mij. Ook de bijbelse voorstellingen die hij heeft geschilderd zijn vooral portretten, of kleine groepjes personen. Landschappen zijn zeer zeldzaam.
• Opvallend is het grote aantal zelfportretten. Bij de tentoonstelling stond dat dat niet zo bijzonder was, schilders schilderden zelfportretten als zelf promotie; toch denk ik dat Rembrandt er naar verhouding veel meer heeft gemaakt dan andere schilders uit zijn tijd. Opvallend is bijvoorbeeld dat hij in zijn laatste levensjaar 3 schilderijen heeft voltooid, en dat waren allemaal zelfportretten.
• Voor mij zijn 2 perioden te ontdekken in de schilderstijl van Rembrandt, in de eerste periode schilderde hij vooral vrij nauwkeurig en scherp, later in zijn leven worden zijn schilderijen waziger, ‘impressionistischer’ zou ik bijna zeggen. Ik moet zeggen dat mijn voorkeur duidelijk uitgaat naar zijn eerdere schilderijen. Opvallend in die eerste periode, en razend knap in mijn ogen: Hij weet de suggestie te wekken dat de schilderijen uiterst gedetailleerd geschilderd zijn, bijvoorbeeld in detail van kleding of sieraden; maar als je heel goed kijkt blijkt dat eigenlijk wel mee te vallen, het zijn soms maar een paar ‘eenvoudige’ penseelstreken.

Vanavond de opera ‘De Parelvissers’ (Les Pêcheurs de Perles) van Georges Bizet gezien in de Stadsschouwburg van Utrecht. Een korte, toch wel interessante opera, al was het alleen maar om de context te bekijken van het overbekende duet. Er komt trouwens nog een (erg mooie) aria in voor die ook wel redelijk bekend is. Niet de kwaliteit van Carmen overigens, maar je kan niet alles hebben…

De opera werd uitgevoerd door Opera Zuid, met het Brabants orkest. En, zeer aangename verrassing, mijn altijd stralende nichtje Cilia speelde mee bij de eerste violen! Ik heb haar wel horen spelen in het verleden (solo en in het Hobbema kwartet), maar ik had haar nog nooit in een orkest gezien. Muzikaal was er weinig aan te merken op de uitvoering, er werd goed gezongen door de 3 solisten en het koor, en het orkest speelde naar behoren. In het begin van de opera viel er een geluidsscherm om in de orkestbak (met een behoorlijke klap), maar gelukkig kon het orkest vrolijk doorspelen alsof er niets was gebeurd.

De enscenering was een heel ander verhaal. Er was gekozen voor een heel moderne aanpak, niks parelvissers met romantische pakkies aan, en een kustlijn met vissersboten. Hoewel, er was een projectiescherm achter het toneel, en daar waren wel beelden van de zee met af en toe een bootje te zien. Het toneel was verder leeg, zelfs de coulissen waren verwijderd zodat je de zijkanten van het toneel kon zien tot aan de muur. Het koor was bijna voortdurend op het toneel, in grijze overalls of in grijs ondergoed (type Calvin Klein). Ze waren meestal druk in de weer met kartonnen dozen en ander verpakkingsmateriaal, of met pom-poms (bos sliertjes in elke hand, waarmee cheerleaders in de VS het publiek opwarmen tijdens sportwedstrijden). Verder werd er veel gebruik gemaakt van paaltjes waarmee tijdelijke versperringen kunnen worden gemaakt (bv. om bij een lange rij voor een kassa het publiek in bepaalde banen te dwingen). Helaas was dat gedoe op de achtergrond nogal eens hinderlijk als de muziek eigenlijk de hoofdrol hoorde te spelen. Bij de overbekende aria bijvoorbeeld was er erg veel gesleep met de dozen aan de gang, wat lawaai maakte en de aandacht afleidde; daardoor was het lastiger om zorgeloos van de muziek te genieten. Het gedoe met de pom-poms was hilarisch stompzinnig, het publiek werd er wat onrustig van; maar goed, het zal allemaal wel een heel diepe betekenis hebben. Met parelvissers had het echter geheel niets te maken!

De 2 mannen die de beroemde aria zongen, en de vrouw waarover zij zongen kwamen redelijk uit de verf, af en toe een beetje zacht misschien. De sopraan die de vrouwenrol voor haar rekening nam moest zo’n beetje de hele opera in haar ondergoed rondlopen. Gelukkig is het tegenwoordig niet meer zo dat de diva’s allemaal het formaat ’slagschip’ hebben, deze dame (Sophie Graf) was in ondergoed zeer wel het bekijken waard, en nog jong en knap ook! Dat zie je wel eens anders bij de opera, waar het selectiecriterium meer de stem dan het uiterlijk is. Ik zelf vind de stem veel belangrijker dan het uiterlijk (ik heb liever een lelijke diva met een mooie stem dan andersom), maar Sophie zong mooi, èn zag er goed uit! Ik zie nu in het programmaboekje dat de mannelijke bijrol werd gezongen door Marco Bakker, ik had hem niet herkend. Ik heb hem wel eens op TV gezien terwijl hij de beroemde parelvissers-aria zong, maar hier mocht hij dat niet.

Een jaar of wat geleden heb ik deze opera ook al eens gezien in Utrecht, maar dan in een meer klassieke enscenering, waarschijnlijk een Oost-Europees gezelschap. Dit was heel anders; meestal kan de enscenering me niet zoveel schelen, ik kom vooral voor de muziek; maar in dit geval verpestte het gedoe van het koor in de achtergrond een deel van de muziek, en dat vind ik niet zoals het hoort. Het koor deed wel uitermate zijn best om zo weinig mogelijk gerucht te maken, maar dat lukte niet altijd.

Al met al toch wel een welbestede avond, maar regisseurs: denk eraan dat de muziek het belangrijkste is, en zorg dat er geen onnodig geluid wordt gemaakt tijdens de aria’s!